Archive for October, 2009


Organische structuren

Gisteren een fascinerend gesprek gehad met de Nederlandse tak van Slump Dwellers International. Een federatie van sloppen-bewoners uit 33 landen die via spaargroepjes proberen vanuit de informele maatschappij gehoord te worden in de formele maatschappij. Met inmiddels meer dan 3,5 miljoen leden vertegenwoordigen zij de stem van de aller-armsten in onze wereld. Het belang van deze stem is onderstreept door een donatie van de Gates-Foundation, die inziet dat het ondersteunen van de processen van de armsten zelf misschien wel de beste methode is om het armoede-probleem in de wereld op te lossen.

Wat het meest boeide was het verhaal van de dagelijkse praktijk. Hoe organiseer je de allerarmsten die elke dag weer moeten zien te overleven met minder dan 1 dollar. En maak je dat ze gaan sparen voor hun eigen toekomst….. En in dat verhaal leer je dat wij met onze westere blik van controle, hierarchie en aansturing van bovenaf die wereld niet kan plaatsen. Een wereld die organisch groeit, waar voorlopers uit India naar Zambia worden gestuurd om te helpen. Waar formele rollen eigenlijk niet belangrijk zijn, maar de mentale leiders (vaak de vrouwen!) de leiding in handen hebben.

En daarom hebben ze ook een aparte interface met de formele wereld gebouwd. Het Urban Poor Fund. Een ’spaarbank’ waar dankzij de inleg van alle federaties het westerse principe van ‘leverage’ gebruikt wordt om elke ingelegde dollar te vergroten tot 5 dollar dankzij giften van instellingen, overheiden en het bedrijfsleven. Fascinerend! En aan ons de vraag om die fascinatie om te zetten in een manifesto waarmee de organisatie medestanders wereldwijd kan gaan vinden.

 

Ad Werner en het effect van onafhankelijkheid

Gisteren was ik op bezoek bij Ad Werner en zijn vrouw Wil. Erg leuk om te zien hoe energiek en positief ze zijn. Hij is nu 84 en nog altijd bezig met zijn werk en grote passie, ontwerpen. Dat is niet zo gek want het is zijn levenswijze. Ontwerpen is ontwerpen of het nu een huis, een decor, een lettertype of een keukenkast is. De principes zijn hetzelfde althans de manier van denken en probleem oplossen. Ad is de man die mij vormde, als creatief maar als ik eerlijk ben ook voor een groot deel als mens. Ik was drie jaar lang zijn assistent, leerling, manusje van alles, eigenlijk een soort tovenaars leerling. Ik ging overal met hem naar toe en werkte aan de projecten waar hij aan werkte. Maar goed gisteren zag ik hem weer na een lange tijd. Nog altijd komt hij sterk over, nieuwsgierig open en vol verwachting. Ziet tegen niets en niemand op en is als ontwerper volstrekt onafhankelijk. Zodat het lijkt alsof de politiek binnen zijn opdrachten geen rol speelt. Ogenschijnlijk met speels gemak maakte hij honderden logo’s huisstijlen,affiches en eigenlijk van alles. Vaak voor bekende bedrijven en merken. Zijn werk is zo goed dat het in veel gevallen de tand des tijds heeft doorstaan. lettertypes die twintig jaar geleden goed waren en dat nu nog steeds zijn, maar ook logo’s die die nog steeds niet ‘out dated’ zijn. Zeker bij hem loop je dan ook vaker tegen het bekende dilemma aan wat een logo waard is en welke bijdrage het heeft geleverd aan de merkperceptie. Moeilijk te beantwoorden alleen bij Ad kan ik met zekerheid zeggen dat de opdrachtgevers extreem veel ‘value for money’ hebben.

Bijvoorbeeld bij QUICK waarvoor hij het logo maakte. Het logo dat de herintroductie van het merk overleefde.  Zijn onafhankelijke opstelling zorgde voor de mooiste opdrachten maar de schaduw kant ervan is dat hij niet altijd de eer krijgt die hem toekomt. Dat komt omdat hij met speels gemak grote opdrachten aangaat. waarbij geld en ego geen invloed hebben op zijn werk. niet dat hij niet trots of ijdel is en dat hij niet om geld geeft maar meer dat hij het gewoon niet toelaat in het werk. En dan is het niet makkelijk waarde aan het ontwerp toe te kennen. Het lijkt ook dat de ontwerpen compromisloos zijn en dat wil je als ontwerper bereiken. Volgens mij kan dat alleen door een onafhankelijke opstelling en de integriteit van de ontwerper. De opdrachtgever moet absoluut zeker weten dat het enige resultaat wat telt het doel van het ontwerp is. De theorie is makkelijk maar de ingrediënten, vertrouwen, geld en aanzien zijn dat niet.

Bart-Jan Horrée

 

Marketing op zijn Dominicaans

Na een dag of 10 Dominicaanse Republiek is het me duidelijk geworden hoe ‘technisch’ sales en marketing bij ons in Europa is. We maken mooie dingen op de computer, en laten dat vervolgens met de mooiste printers uitdraaien of op het bijzonderste papier drukken en afwerken, we sturen de prachtigste html-mails, maken flitsende flashbanners en houden presentaties om de beleving te versterken. Hoe anders is dat in de meeste gevallen op de Cariben.

Gevels, uithangborden en aankondigingen inclusief typografie worden voor het grootste deel nog met de hand gemaakt, in de meeste heldere kleuren. Inclusief spelfouten in de goedbedoelde buitenlandse teksten speciaal voor de toeristen (corrector, wat is dat?). De locale bevolking is arm en men verdient weinig (3 euro per dag is al heel wat) dus ik kan me voorstellen dat ze ver gaan om hun waren aan de man/toerist te brengen. En dus bedrijven ze sales in de puurste vorm. Een compliment, een stralende witte lach, een uitgestoken hand. ‘Hola amiga, where you from? Come have a look it’s for free.’ Geef je de hand dan ben je de klos en moet je komen kijken naar de meest afzichtelijke prullaria die in grote hoeveelheden voorhanden zijn. Eigenlijk is oogcontact al funest. En kijk je bij de een, dan is de ander ontzettend beledigd als je ook niet bij hem komt kijken. Omsingelen van een toerist is niet ongebruikelijk. Als Nederlander heb ik natuurlijk een grondige hekel aan dit push-gedrag, en geef ik geen hand, kijk ik niet, en koop dus niets. De sales methoden hier werken bij mij dus averechts…

Tijdens de excursies kunnen ze er ook wat van. Eerst moet je al een behoorlijke duit neerleggen voor het tripje zelf. En dan komen de foto’s die de excursieleider zo leuk spontaan van je lijkt te maken ‘omdat jullie echt zo’n leuke groep zijn’. Zo leuk dat er ook gefilmd wordt, op en onder water, of op het land, maakt niet uit. Later blijkt dat je de foto’s op dvd kunt kopen, evenals de film, opgeleukt met beelden van bijzondere dingen die je die dag niet zelf hebt kunnen zien. Zo kan het voorkomen dat de excursieleider tijdens de BBQ met zijn laptop en een mobiele DVD-brander in de weer is. Of dat je nadat je besloten hebt om geen merchandise te kopen, toch overstag gaat omdat het blanco flesje Mamajuana (de locale drank) ineens bedrukt is met je eigen foto en toch wel leuk is om te hebben. Aha, daarom moesten we net even aanleggen op het strand met de boot…

Fotografie is handel hier. Ik snap er niks van, de gemiddelde toerist heeft zelf al 1 of meerdere digitale camera’s bij zich toch? Als je aankomt op het vliegveld begint het al: kom je met je opgeblazen vermoeide witte koppie het vliegtuig uit, moet je eerst op de foto met Dominicaanse dames in klederdracht alvorens je richting douane mag, niemand komt daar onderuit. Die foto kun je dan weer kopen als je het land weer uit gaat. En in het resort kun je ook je lol op: op de foto met prachtig afgetrainde en uitgedoste Dominicanen, of met de ene dag een aapje, de andere dag een slang, of dan weer een papegaai als je wilt. Wel de foto kopen in de lobby natuurlijk…

Maar goed, als je als Hollander echt krenterig wil zijn zit je hier met all inclusive natuurlijk goed. Al is het natuurlijk wel zo menswaardig om de locale bevolking die het lang zo goed niet heeft als wij hier af en toe een extraatje toe te schuiven. En dan krijg je ook gewoon die stralend witte lach, ben je die amiga en kun je gerust ook een hand geven.

Saskia Schipper

 

Maakbaarheid en crisis

Het is een spannende tijd. De financiële crisis ontaart samen met de milieucrisis in een mentaliteitscrisis. Want voor beiden geldt dat als we niet op een andere manier gaan kijken naar onze wereld, we de problemen nooit de baas worden.

Elk individu en daarmee ook elke organisatie worstelt met de vraag hoe nu verder. En het antwoord daarop kon wel eens liggen in de samenwerking tussen de generaties.

De huidige wereld wordt grotendeels bepaald door de babyboomers. Een generatie die gelooft in de maakbaarheid van de wereld. We stoppen het probleem in een procesaanpak en dan lost het vanzelf op. Alleen hoe stop je een mentaliteitscrisis in een proces? Is mentaliteit wel maakbaar?

Tegelijkertijd is er de generatie Einstein. De eerste na-oorlogse generatie die het materieel waarschijnlijk niet beter gaat krijgen dan de generaties voor hen. Jongeren die voortdurend in netwerken opereren. Die hechten aan elkaars opvattingen en op elkaar terug vallen in moeilijkere tijden. Je zou ze holistisch kunnen noemen; ze leven in een bewegend geheel van individuen (zie Volkskrant 10.10.09, Nieuwe maakbaarheid).

Die twee generaties of bewegingen ontmoeten elkaar nu. In volle vaart. Het geloof in maakbaarheid leidt tot een mechanisch wereldbeeld, strikte controle en een woud aan regels. Terwijl we behoefte hebben aan een holistische blik waarin alles met elkaar verbonden is en er dus minder controle uitgeoefend kan worden, en dus meer aan zelforganiserend vermogen van het individu wordt overgelaten. En daar komt de generatieclash. Babyboomers zullen moeten leren samenwerken, aannemen dat iedereen in beginsel gelijk is en dat iedereen van iedereen kan leren mits we uitgaan van een gedeeld waardepatroon.

Arbeid wordt creativiteit en creativiteit laat zich niet kopen maar wel motiveren mits we mensen drie dingen mee kunnen geven;(volgens Dan Pink) autonomie, vakmanschap en een doel. Mensen willen de vrijheid om hun leven in te richten naar eigen goed dunken,; mensen hebben de neiging beter te willen worden in wat ze doen en mensen willen werk aan iets dat belangrijker is dan zijzelf, een gemeenschappelijk doel.

Dat betekent dat we het niet meer over maakbaarheid hebben maar over haalbaarheid als ideologie. En haalbaarheid vereist moraliteit oftewel een consistent waardenpatroon. En dat is niet alleen waar de individuen uit de verschillende generaties, maar daarmee ook de besturen van bedrijven en organisaties, elkaar zullen ont-moeten op zoek naar een nieuwe werkelijkheid. Een werkelijkheid van waarde!